در تابلوهای برق که دارای سطح جریان بالایی هستند از کابلکشی استفاده نمیکنند و بهجای آن از شینه کشی استفاده میکنند. شینه های تابلو برق طبق جریان استاندارد مشخصی تعیین میشوند. همینطور برای شینه کشی باید طبق اصول و قوانین خاصی پیش بروید که در ادامه این موارد را بررسی خواهیم کرد.
شینه چیست؟
از شینه های مسی در تابلوها برای منتقل کردن برق استفاده میکنند. همچنین لازم به ذکر است که در ولتاژهای پایین از کابل و سیم کمک میگیرند اما هنگامیکه جریان مصرفکننده افزایش مییابد از شینه های مسی برای این کار استفاده میکنند. به همین دلیل در زمان خرید تابلو برق صنعتی باید به حداکثر ولتاژ آن و استفاده از شینه یا سیم را در نظر بگیرید.
ابعاد شینهکشی در تابلو برق را چگونه تعیین کنیم؟
تعیین ابعاد شینه (عرض، ضخامت) در تابلو برق به میزان جریان عبوری، نوع بار و استانداردهای ایمنی بستگی دارد. ابتدا باید حداکثر جریان قابل عبور از شینه محاسبه شود. سپس با استفاده از جداول مهندسی یا استانداردهایی مانند DIN یا IEC، ابعاد مناسب انتخاب میشود. معمولاً برای هر 1 آمپر جریان، به حدود 1.2 تا 1.6 میلیمتر مربع سطح مقطع نیاز است. همچنین باید مقاومت مکانیکی، افت ولتاژ و افزایش دما در نظر گرفته شود تا شینه دچار آسیب حرارتی یا مکانیکی نشود.
بررسی انواع خم در شینهکشی
در شینهکشی تابلو برق، خمکاری صحیح اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اتصالها باید بدون تنش مکانیکی و با ایمنی کامل اجرا شوند. انواع خمها شامل خم در ضخامت، خم در عرض، خم چرخشی و خم پلهای هستند. انتخاب نوع خم به فضای موجود، نوع تابلو و مسیر عبور جریان بستگی دارد. هر نوع خم باید با ابزار مناسب و رعایت شعاع خمش انجام شود تا از ترکخوردگی، شکست یا افزایش مقاومت الکتریکی جلوگیری شود. استانداردها برای حداقل شعاع خم نیز در نظر گرفته میشوند تا طول عمر و ایمنی سیستم تضمین شود.
خم در ضخامت
در این نوع خم، جهت خمکاری در راستای ضخامت شینه انجام میشود. این خمها معمولاً در شرایطی استفاده میشوند که محدودیت در عمق تابلو یا نیاز به چرخش عمودی شینه وجود دارد. خم در ضخامت فشار بیشتری به سطح شینه وارد میکند و اگر شعاع خم کافی در نظر گرفته نشود، احتمال ترک یا شکستن آن وجود دارد. برای اجرای صحیح این خم، استفاده از دستگاه خمکاری دقیق توصیه میشود و ضخامت شینه نباید بیش از حد کم باشد، چون باعث ضعف مکانیکی میشود.
بیشتر بخوانید» یکی از رایج ترین انواع تابلو برق، تابلو ستاره مثلث است. این تابلو برای راهاندازی نرم موتورهای سهفاز استفاده میشود و با کاهش جریان راهاندازی، از آسیب به تجهیزات برقی جلوگیری میکند.
خم در عرض
در خم در عرض، خمکاری در راستای پهنای شینه انجام میشود. این نوع خم بیشتر برای چرخش افقی یا انشعاب گرفتن استفاده میشود. از آنجایی که در این نوع خم نیروی بیشتری به ساختار کلی شینه وارد میشود، شعاع خمش باید بیشتر از خم در ضخامت باشد تا از تاببرداشتن یا شکستن جلوگیری شود. توجه به جهت جریان و مقاومت مکانیکی در این نوع خمکاری بسیار مهم است. دقت در اجرای خم در عرض به کاهش تلفات و افزایش ایمنی کمک میکند.
خم چرخشی
خم چرخشی زمانی استفاده میشود که شینه نیاز به تغییر جهت در چند محور داشته باشد، مانند عبور از یک گوشه یا طبقهبندی فضاها. این نوع خم نیاز به دقت و برنامهریزی قبلی دارد تا جریان دچار پیچش یا افت ولتاژ نشود. معمولاً این خمها با ترکیب خم در ضخامت و عرض ایجاد میشوند و اجرای آن باید با دستگاههای خم مخصوص و طبق استاندارد انجام شود. اجرای صحیح خم چرخشی، باعث بهبود نظم تابلو و تسهیل در تعمیرات و نگهداری میشود.
خم پلهای
خم پلهای برای تغییر ارتفاع مسیر شینه بدون تغییر جهت جریان استفاده میشود. معمولاً در مواردی که چند شینه باید با فاصله عمودی مشخص کنار هم قرار بگیرند، این نوع خم مناسب است. خم پلهای با دو خم متوالی و موازی ایجاد میشود و باید به شکلی انجام شود که مقاومت مکانیکی شینه حفظ شود و تنش اضافی ایجاد نشود. این خم به تابلوهای چندطبقه نظم بیشتری میدهد و از تماس ناخواسته بین شینهها جلوگیری میکند. رعایت شعاع خم و فاصله بین خمها بسیار حیاتی است.
بیشتر بخوانید» دیگر موردی که در مدلهای مختلف تابلو برق به چشم میخورد، تابلو فرمان است. تابلو برق فرمان، برای کنترل دستی یا خودکار تجهیزات برقی و صنعتی مانند موتورها، پمپها و سیستمهای روشنایی کاربرد دارد و نقش مهمی در مدیریت فرآیندها دارد.
انواع شینه را بشناسید
شینهها در تابلو برق بر اساس شکل، جنس و کاربرد به انواع مختلفی تقسیم میشوند. رایجترین آنها شامل شینه فاز، نول، ارت، شینههای لولهای، مستطیلی و هدایتکننده جریان هستند. هر نوع شینه بر اساس ظرفیت جریان، شرایط نصب و فضای موجود انتخاب میشود. آلومینیوم و مس رایجترین متریالها در ساخت شینهها هستند. شناخت دقیق انواع شینه به طراح کمک میکند تا سیستم توزیع برق را ایمن، استاندارد و با عملکرد بهینه اجرا کند.
شینه فاز
شینه فاز وظیفه انتقال جریان برق فاز از ورودی به تجهیزات داخل تابلو را بر عهده دارد. این شینه معمولاً از جنس مسی یا آلومینیومی ساخته میشود و به رنگ قرمز، زرد یا آبی کدگذاری میشود. شینه فاز باید با دقت بالا طراحی شود تا تحمل جریان لحظهای و دائم را داشته باشد. رعایت فاصله ایمن بین شینههای فاز و نول، و همچنین استفاده از عایق یا پوشش مخصوص، خطر برقگرفتگی و اتصال کوتاه را کاهش میدهد.
شینه ارت و نول
شینه ارت برای اتصال به زمین و ایمنی تجهیزات استفاده میشود و شینه نول مسیر برگشت جریان را فراهم میکند. این دو شینه از نظر ساختار ممکن است مشابه باشند اما نقش متفاوتی دارند. در برخی تابلوها بهصورت مشترک و در برخی دیگر جدا از هم طراحی میشوند. برای ارت، رنگ سبز یا سبز/زرد و برای نول رنگ آبی استفاده میشود. رعایت استانداردهای ایمنی و جلوگیری از تماس ناخواسته با شینههای فاز، در طراحی و نصب این شینهها بسیار مهم است.
بیشتر بخوانید» بررسی کامل سیم ارت و مهم ترین نکات مربوط به آن
شینه لولهای
شینه لولهای که عمدتاً از مس ساخته میشود، برای کاربردهایی با جریان بالا و تابلوهای فشار قوی استفاده میشود. این شینه بهصورت لولهای طراحی شده تا با کاهش سطح تماس با هوا، اتلاف حرارتی کمتر و پایداری مکانیکی بیشتری داشته باشد. همچنین امکان خنککاری بهتر در این نوع شینه فراهم است. استفاده از شینههای لولهای در صنایع بزرگ و شبکههای توزیع باعث کاهش تلفات انرژی و افزایش عمر تجهیزات میشود. نصب و اتصال آنها نیاز به تجهیزات تخصصی دارد.
شینه با مقطع مستطیلی
شینه با مقطع مستطیلی رایجترین نوع در تابلوهای برق است. این شینهها معمولاً از جنس مس یا آلومینیوم هستند و بهدلیل سطح تماس بالا، توانایی خوبی در انتقال جریان دارند. اندازه مقطع مستطیلی بر اساس مقدار جریان مورد نیاز انتخاب میشود. خمکاری و نصب آسانتر، در کنار پایداری مکانیکی مناسب، این نوع شینه را برای بیشتر پروژههای صنعتی و ساختمانی مناسب کرده است. استفاده از عایق مخصوص روی شینه باعث افزایش ایمنی در محیطهای حساس میشود.
شینه هدایت جریان
شینه هدایت جریان، نقش انتقال و توزیع یکنواخت برق را میان اجزای مختلف تابلو یا سیستم برق ایفا میکند. این شینهها با توجه به ساختارشان، میتوانند در کاهش تلفات انرژی، بهینهسازی جریان و بالا بردن ایمنی سیستم نقش مهمی داشته باشند. انتخاب صحیح نوع و جنس شینه هدایت جریان، موجب عملکرد پایدار تابلو، کاهش گرمای تولیدی و پیشگیری از اتصالات ناخواسته میشود. طراحی اصولی این شینهها مطابق استانداردها، به ایمنی و عمر بیشتر سیستم الکتریکی کمک میکند.
شینه کشی در تابلو برق
برای ساخت تابلوهای برق که جریان بالایی را دارند از شینه بندی استفاده میکنند. به این دلیل که در این تابلو برقها از کابلکشی نمیتوان استفاده کرد و برای کنترل و مدیریت جریان برق در این تابلو برق از شینه بندی استفاده میکنند. شینه بندی در صنعت تابلو برق دارای اهمیت زیادی و اصول و نکات خاص خود را دارد که باید آنها را رعایت کنید.
علت اصلی شینه کشی در تابلو برق
همانطور که اشاره کردیم در حالت عادی برای تابلوهایی که جریان آنها از 125 آمپر بالاتر باشد بهجای کابلکشی از شینه کشی استفاده میکنند. دلیل این مسئله این است که به خاطر حجم بالای سیم، کابل و آمپر بالا نمیتوان از سیم استفاده کرد، برای مثال در یکفاصله ده سانتیمتری نمیتوان کابل هفتاد را خم کرد چراکه از انعطاف کافی برخوردار نبوده و نمیتوان آن را به مکان دلخواه جابجا کرد.
به همین دلیل در زمان خرید تابلو برق ساختمانی نیز این بهتر است به این مسئله توجه کنید تا از ابتدا درباره راهاندازی تابلو برق تصمیم بگیرید، بهاینترتیب که اگر میخواهید از شینه کشی استفاده کنید از تابلوهای برق ساختمانی که جریان آنها بالای 125 آمپر است استفاده کنید و اگر میخواهید از روش سیمکشی تابلو برق استفاده از مدلهایی از تابلو برق ساختمانی استفاده کنید که جریان آنها کمتر از 125 آمپر است.
مهمترین نکات درباره شینه کشی در تابلو برق
- جلوی افتادن خش بر روی سطح اتصال شمش، سمباده زدن و سنگ گرفتن بر روی پلیسه ها و ضایعات که در اثر سوراخکاری درست میشود را بگیرید. این مسئله باعث میشود که سطح اتصال شینه نامرتب شده و یکدستی آن از بین برود که درنتیجه این کار موجب اختلال درروند جریان شده، بهطوریکه جریان بهخوبی از آن عبور نمیکند و حرارت و گرمای زیادی را در آن نقطه ایجاد میکند.
- مکان وصل شدن دو شمش را با مادههای مخصوص از بین برنده چربی مثل تینر بهطور کامل تمیز کنید و سپس بر روی آنها از گریسهای خاص برای این کار استفاده کنید تا از مسائلی مثل سولفات شدن و ایجاد چربی بین دو شمش در طول زمان پیشگیری کنید.
- گوشههای تیز شینه ها که به دلیل برشکاری به وجود میآیند باید با سوهان تمیز و پرداخت شوند. گوشههای تیز همان بخشهایی هستند که موجب ایجاد قوس یا آرک الکتریکی میشوند.
تعیین ابعاد شینه کشی در تابلو برق
تعیین و حساب کردن ابعاد شینه کار راحت و ساده است و فقط کافی است تا با در نظر گرفتن جریان اسمی کلید، اندازه لازم شینه را با کمک جدولهای استاندارد انتخاب شینه مسی به دست آورید.
استانداردهای شینه کشی در تابلو برق
- برای وصل شدن کامل دو شینه به همدیگر، شینه فرعی یا همان شینه ای که دارای آمپر کمتری است باید بهاندازه سطح یک مربع بهاندازه همان شینه به باسبار متصل باشد.
- تعداد پیچ و سوراخهای برای وصل شدن کامل دو شمس یا شینه به همدیگر با باسبار حداقل باید 80 عدد باشد.
- جریان لازم در باسبار یا همان شینه اصلی که برای انشعاب دیگر تجهیزات تعیین میشود باید حدود یک و نیم برابر جریان کلید اصلی باشد. علت این مسئله هم این است که در حالت عادی بر روی باسبار تعداد زیادی سوراخ برای انشعاب و متصل کردن دیگر شینه ها وجود دارد، به همین دلیل سوراخ کردن موجب کمتر شدن سطح مقطعی شینه میشود.
- زاویه خم شینه نباید کمتر از 90 درجه باشد، چراکه در این بخش خمشده مولکولهای شینه مسی از هم دیگر جداشده و درنهایت مقاومت آنها بالاتر رفته و موجب کاهش جریان مجاز در آن بخش میشوند. به همین دلیل زاویه خم را بهتر است بالاتر از 90 درجه تعیین کنید.
عوامل مهم در آرایش شینه ها
· میزان انعطافپذیری شینه برای کارکرد مورد انتظار
· میزان مهم بودن بار و وضعیت محیطی مانند رطوبت، دما، آلودگیهای محیطی و غیره
· بهصرفه بودن ازلحاظ قیمت و نحوه عملکرد
· وضعیت فنی
· ایجاد و حفظ امنیت نیروی کاری
· راحت بودن نحوه طراحی و تعبیه آن
· پیشبینی کردن میزان گسترش و آپدیت
بیشتر بخوانید» آشنایی با استانداردهای سیم کشی ساختمان
اصول و قوانین رایج در شینه کشی در تابلو برق
شینه کشی در تابلو برق دارای اصول و قوانینی مانند زیر است:
- در موقع متصل کردن دو شینه به همدیگر دقت کنید که شینه ای که دارای کمترین آمپر است بهعنوان شینه فرعی مشخص میشود.
- زاویه خم شینه حتماً باید بیشتر از 90 درجه باشد.
- در حالت معمول جریان از روی شینه عبور میکند درنتیجه هر شینه که سطح تماس بیشتری را داشته باشد به همان میزان جریان بیشتری را از خود عبور میدهد. در اصل هر شینه یا شمش که ظاهر مستطیلی دارد سطح تماس آن نیز مساوی محیط آن مستطیل است.
- برای وصل کردن شینه ها به همدیگر از تجهیزاتی به اسم پانچ شینه استفاده میشود.
- اگر در هر فاز از تابلو برق تعداد شینه ها بیشتر از یک عدد باشد، باید میان شینه ها یکفاصله بهاندازه قطر هر شینه درست کرد.
- بهطورکلی در محاسبههای شینه کشی، اندازه شینه در شکلی که به فاز ربط داشته باشد بهاندازه 100 و 10 در نظر گرفته میشود، در این حالت جریان واردی به تابلو را باید ضربدر 1.5 کنند.
سخن پایانی
در این مقاله درباره شینه کشی در تابلو برق، دلایل شینه کشی در آن، استانداردها و قوانین شینه کشی تابلوهای برق صحبت کردیم. همانطور که میدانید تابلوهای برق به دلایل وظیفه خاصی که بر عهدهدارند از اهمیت بالایی برخوردار هستند و بهتر است برای هر مکانی که در نظر دارید از تابلو برق استفاده کنید، نوع باکیفیت و استاندارد آن را تهیه کنید تا در آینده دچار مشکلات خطرناک امنیتی و فیزیکی نشوید.
سوالات متداول درباره شینه کشی در تابلو برق
- چرا در تابلوبرق شینه را جایگزین کابل کشی کردند؟
این تابلوها دارای سطح جریان بالایی هستند. به همین دلیل باید از شینه استفاده کنند.
- مقدار جریان برق برای در شینه کشی چقدر باید باشد؟
باید از تابلو برق هایی استفاده شود که جریان آن ها بالای 125 آمپر باشد.
- چرا جریان برق از شینه عبور نمی کند و حرارت و دمای زیادی تولید می کند؟
خش افتادن بر روی سطح تصال شمش، سمباده زدن و سنگ و ضایعات روی پلیسه ها باعث اختلال در جریان و ایجاد حرارت در آن می شود.
- در تابلو برق ها چگونه می توان شمش ها را تمیز کرد؟
با استفاده از تینر و گریس های خاص که از سولفات شدن و ایجاد چربی بین شمش ها جلوگیری می کنند.
- پیچ های مورد استفاده در اتصال شینه ها چه تعداد باید باشد؟
حداقل باید 80 پیچ برای اتصال دو شینه استفاده شود.