روش‌های جلوگیری از برق گرفتگی

روش‌های جلوگیری از برق گرفتگی مستقیم

جلوگیری از برق‌گرفتگی مستقیم یکی از مهم‌ترین اصول ایمنی در تأسیسات الکتریکی است که با هدف حفاظت از جان افراد در برابر تماس مستقیم با جریان برق انجام می‌شود. در این روش از تجهیزاتی مانند عایق‌بندی، پوشش‌های حفاظتی و کلیدهای ایمنی استفاده می‌شود تا احتمال تماس مستقیم بدن با بخش‌های برق‌دار به حداقل برسد.

استفاده از کلید محافظ جان

کلید محافظ جان از جمله تجهیزات مهم حفاظتی در سیستم‌های الکتریکی است که نقش اصلی آن جلوگیری از برق‌گرفتگی و افزایش ایمنی افراد می‌باشد. این وسیله با مقایسه جریان ورودی و خروجی مدار، جریان نشتی را تشخیص داده و در صورت بروز خطا، مدار را به سرعت قطع می‌کند. استفاده از این نوع تجهیزات حفاظتی در سیستم‌های کنترلی و تابلو فرمان اهمیت زیادی دارد، زیرا دقت عملکرد، سرعت واکنش و ایمنی مدارهای فرمان را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد و از آسیب به تجهیزات و افراد جلوگیری می‌کند.

عایق بندی بخش‌های برق‌دار

به منظور جلوگیری از برق گرفتگی مستقیم می‌توان از وسیله‌هایی مانند نوار چسب عایق برق استفاده کرد. نوار چسب عایق برق که به احتمال زیاد با آن آشنایی دارید، از انتقال جریان الکتریکی به بدن انسان در زمان تماس افراد با آن جلوگیری می‌کند. توجه کنید پوشش‌هایی مانند رنگ، وانیش و لاک، عایق جریان الکتریکی نیستند. از نکات مهمی که در مورد عایق بندی قسمت‌های برق‌دار اهمیت دارد، این است که این عایق در اثر شرایطی همانند حرارت یا تماس‌های مکرر، کیفیت خود را از دست ندهد. به منظور افزایش ایمنی می‌توان بخش‌هایی همانند ترمینال‌ها، بست‌ها و انتهای کابل‌ها یا محل اتصال چند کابل را به وسیله نوار مخصوص عایق بندی کرد.

محصور کردن تجهیزات برقی

یکی از راه‌حل‌هایی که به کمک آن می‌توان از برق گرفتگی افراد جلوگیری کرد، محصور کردن تجهیزات مانند اتصالات سیم و کابل، رله هوشمند و … است. یعنی قسمت‌های برق‌دار وسایل الکتریکی را پوشانده یا دور از دسترس افراد قرار داد. این کار موجب کاهش احتمال برق گرفتگی می‌شود. به عنوان مثال می‌توان وسایل برق‌دار را درون دریچه‌های سوراخ دار قرار داد تا هیچ گونه دسترسی به داخل آن‌ها وجود نداشته باشد. وسایل و تجهیزاتی که به این منظور انتخاب می‌شوند باید نسبت به آب و گرد و غبار مصون باشند. محل دریچه وسایل الکتریکی باید متناسب با اندازه آن‌ها و محیطی باشد که در آن قرار می‌گیرند.

کافی است تنها بخش‌های برق‌دار در داخل محفظه قرار بگیرند تا از دسترس خارج شوند. همچنین لازم است پوشش‌ها، استقامت و کیفیت کافی را داشته باشند تا در شرایط غیرعادی مشکل ساز نشوند. نکته دیگری که در مورد موانع یا پوشش‌های قسمت برق‌دار وسایل الکتریکی وجود دارد، امکان باز کردن آن تنها با استفاده از ابزار خاص است. مطمئناً استفاده از پوشش یا حفاظی که توسط کودکان و هر شخصی باز شود، ایمنی کار را کاهش می‌دهد.

نصب و استقرار در خارج از دسترس

از دیگر راه‌حل‌هایی که در جهت کاهش احتمال برق گرفتگی پیشنهاد می‌شود، از دسترس خارج کردن قسمت‌های برق‌دار است. قسمت‌های برق‌دار وسایل الکتریکی باید به صورتی در محل استقرار یابند که دسترسی به آن‌ها با دراز کردن دست در هر جهت ممکن نباشد. همچنین در محل‌هایی که وسایل فلزی بلندی مانند نبشی جابه جا می‌شود، باید به موضوع عدم برخورد وسایل فلزی با قسمت‌های برق‌دار توجه شود. زمانی که بخش‌های برق‌دار خارج از دسترس قرار داده شوند، از تماس‌های ناخواسته که به هر دلیلی ممکن است با آن‌ها ایجاد شوند، جلوگیری می‌شود. به این ترتیب خطرات ناشی از برق گرفتگی کاهش می‌یابد.

روش‌های جلوگیری از برق گرفتگی غیرمستقیم

برق‌گرفتگی غیرمستقیم زمانی رخ می‌دهد که بدنه فلزی تجهیزات به دلیل خرابی یا نشتی برق‌دار شود. برای جلوگیری از این نوع خطر، روش‌هایی مانند ارتینگ، هم‌بندی، عایق‌کاری محیط و قطع خودکار مدار به کار گرفته می‌شود. این اقدامات باعث افزایش ایمنی سیستم‌های برقی و کاهش خطرات ناشی از نشت جریان در ساختمان‌ها و محیط‌های صنعتی می‌شود.

عایق کردن محیط برای جلوگیری از برق گرفتگی

یکی از مطمئن‌ترین روش‌ها برای جلوگیری از برق‌گرفتگی غیرمستقیم، عایق‌کاری محیط اطراف تجهیزات الکتریکی است. این روش با جلوگیری از تماس افراد با بخش‌های برق‌دار، ایمنی سیستم را به شکل قابل توجهی افزایش می‌دهد. در پروژه‌های ساختمانی، رعایت استانداردهای ایمنی و استفاده از تجهیزات مناسب نقش بسیار مهمی دارد، به‌ویژه در زمان طراحی و انتخاب تجهیزات اصلی مانند خرید تابلو برق ساختمانی که باید بر اساس سطح ایمنی، نوع مصرف و شرایط محیطی ساختمان انجام شود تا خطرات احتمالی به حداقل برسد.

جدا کردن منبع تغذیه از زمین

در صورتی که مدار به صورت جدا از قسمت‌های اصلی سیستم تغذیه نصب شده باشد، ولتاژی بین هادی‌های برق‌دار یا قسمت‌های فلزی ایجاد نمی‌شود. به این ترتیب احتمال برق گرفتگی کاهش می‌یابد. به منظور ایجاد ارتباط باید از سیم‌کشی جدایی بهره گرفته شود و در تمامی مسیر، کابل‌ها قابل مشاهده باشند. در صورتی که هیچ گونه ارتباطی بین مدار و اتصال زمین نباشد، شوک الکتریکی ایجاد نمی‌شود.

هم بندی کردن

هدف از این کار جلوگیری از ایجاد ولتاژ خطرناک تماس است.

عایق بندی دوبل برای جلوگیری از برق گرفتگی

به منظور جلوگیری از برق گرفتگی توسط دستگاه الکتریکی که محفظه فلزی دارد، باید با استفاده از عایق بندی دوبله یا مضاعف اقدامات لازم را انجام داد. در این روش، وسایل الکتریکی توسط دو لایه مجزا عایق می‌شوند و اطمینان حاصل می‌شود که احتمال برق گرفتگی در زمان تماس با بدنه این دستگاه وجود ندارد.

قطع خودکار مدار تغذیه با استفاده از اتصال زمین

اگر به حوادث برق گرفتگی دقت کنید، عمده شوک‌های الکتریکی زمانی رخ می‌دهند که شخص به طور همزمان در تماس با زمین و بخشی از وسیله برقی که برق‌دار است، قرار گرفته است. در صورتی که بدنه فلزی وسایل الکتریکی به شکل ایمن به زمین متصل شوند، امکان برق‌دار شدن بر اثر اتصالی وجود ندارداز این رو خطر ایجاد شوک الکتریکی نیز کاهش می‌یابد.