استانداردهای تابلو برق صنعتی به چند دسته تقسیم میشوند که در این مطلب از پرشین تکنیک بهطورکلی در مورد آنها توضیح میدهیم و در مطالب بعدی نیز به استانداردهای دیگر مانند استاندارد محیطی تابلوهای برق با جزئیات بیشتری میپردازیم.
استانداردهای تابلو برق مربوط به حالت عمومی بدنه
- دربها باید دارای قفل باشند و مهم است که این قفلها کاملاً شبیه به هم باشند، همچنین ضروری است که لولای دربها از جنس استیل یا گالوانیزه باشد.
- نحوه ساخت تابلوها باید به صورتی باشد که بتوان آنها را در آینده توسعه داد.
- در ساخت تابلو باید به این نکته توجه کرد که ساختار تابلو به صورتی باشد که افرادی که با آن در تماس هستند، با قسمتهایی که دارای برق یا قوس الکتریکی است، تماس نداشته باشند.
باید برای حفاظت در برابر شرایطی مانند وقوع خطا یا ایجاد قوس الکتریکی معیارهایی که در ادامه ذکر میشوند، رعایت شوند.
- هیچکدام از دربها و دریچههای حفاظتی باز نباشند.
- هبچ کدام از قسمتهای تابلو شل نشده باشند.
- تابلو عاری از هرگونه سوراخ ناشی از سوختگی در سطح خارجی خود باشد.
- هیچ اشتعالی در خارج از تابلو برق اتفاق نیافتد.
- تمامی اتصالات به زمین پابرجا باشند.
استانداردهای تابلو برق مربوط به کلید قدرت
- کلیدهای قدرت باید طی 5 سال تا عملکرد 2000 بار، به تعمیر و نگه داری احتیاج نداشته باشند.
- محل قرار گیری وسایل طوری باشد که هنگام عملیات بازرسی و تعمیر، دسترسی آسان به مجموعههای قطع کننده و کنتاکتها میسر باشد.
- باید کنتاکتها و مجموعههای قطع کننده به راحتی تعویض شوند و امکان تعویض آنها وجود نداشته باشد.
- ضروری است که وسایل الکتریکی مانند کویل و موتور الکتریکی شارژ فنر از ولتاژی حدود 115 – 80 درصد ولتاژ اسمی منبع تغذیه شوند، همچنین این وسایل باید بتوانند در دمای بالای محیط نیز عملکرد خود را حفظ کنند.
- زمینه قرمز شینهها، اتصالات شینهها، نگهدارندهها و اتصالات باید مطابق مقررات استاندارد باشند.
سیم کشی در ترانسفورماتور
هنگام سیم کشی ثانویه ترانسفورماتور جریان، باید از سیم با مقطع حداقل 4 ميلیمتر استفاده کرد، همچنین جنس عایق سیمها باید از پلی اتیلن با تحمل ولتاژی 1000/600 ولت باشد.
گرمکن یا هیتر
گرمکنها باید با توجه به شرایط آب و هوایی انتخاب شوند تا مانع ایجاد تشکیل قطرات آب بر روی تابلوها شوند.
کنتاکتورهای فشار ضعیف
کنتاکتورها و هادیها باید طوری انتخاب شوند که جریان بار نامی را مداوم بتواند تحمل کند و در این حال هیچگونه خسارتی یا آسیبی به آنها یا اجزاء مجاور وارد نشود. کنتاکتور باید هنگام کار در محدوده ولتاژ نامی، فاقد هر گونه لرزش یا برشی در کنتاکت ها باشد.
نصب قطعات تابلو
بعد از اینکه تابلو در مکان مناسب مستقر شد، باید شیشههای اصلی را در سلولهای جداگانه به هم متصل کرد. شیشهها طبق دستورالعمل و به وسیله پیچ مهرههای دریافتی از کارخانه نصب میشوند.
لازم است سطح اتصال شیشهها به یکدیگر و به یراق آلات عاری از هرگونه گرد و خاک و چربی باشد. نقاط تماس با کنتاکتهای ثابت باید با یک لایه گریس پوشیده شود و پس از محکم کردن پیچها گریس اضافی از سطح پاک شود.
همه سیمکشیهای داخل تابلو و اتصال مدارهای ثانویه اندازه گیری، فرمان هشدار و … باید بر اساس نقشههای سازنده انجام شود. این کار باید با استفاده از سیم مسی مفتولی تکلا با سطح مقطع 5/2 میلیمترمربع و ولتاژ عایقی که حداقل 1000 ولت است صورت پذیرد.
نحوه دستهبندی سیمها باید این امکان را فراهم کند که در صورت اقدام به تعویض هر کدام از آنها احتیاجی به باز کردن سایر مدارها نباشد.
پس از اتمام مراحل نصب باید دوباره همه تجهیزات را معاینه کرده و گرد و خاک و آلودگی آنها را کاملاً پاک کرد. همه اجزا محکم شوند و از سالم بودن آنها اطمینان حاصل شود. کنتاکتها با چاقوهای کلیدها کاملاً جفت میشوند. در انتهای کار نیز مدارها و سلول ها باید شماره گذاری شوند.
آزمون راهاندازی تابلو
یکی دیگر از استانداردهای تابلو برق، آزمون راهاندازی تابلو است. پیش از تحت بار قرار گرفتن تابلوهای برق لازم است تمامی تجهیزات داخل سلولها مانند کلیدها، مکانیزمهای عمل کننده، ترانسفورماتورهای اندازه گیری و سایر تجهیزات بررسی و آزمایش شوند. همه سیمبندیها و مدارهای الکتریکی بر اساس دیاگرامهای سازنده بازرسی میشوند. استحکام سیمها به ترمینالها نیز بررسی میشود.
اگر تابلو برق به صورت مونتاژ شده و یک پارچه از کارخانه به محل نصب آورده شده باشد، آزمون تاییدیه کارخانه کافی است ولی اگر عمل مونتاژ و نصب در محل پست انجام شده باشد، باید آزمونهای روتین هم روی آن انجام شود.
چگونگی اتصالات
همانطور که در مقاله مربوط به تعمیر و نگهداری تابلو برق به این نکته اشاره شد، درستی اتصالات و سلامت تجهیزات باید به صورت مداوم بررسی شود. بروز هر گونه اضافه دما باید مورد توجه قرار بگیرد.
در صورت بروز اختلال، پیچ و مهرهها، قفلها و همه وسایلی که جریان از آنها عبور میکند و همینطور اتصالات زمین بررسی شوند. اگر هر کدام از موارد ذکر شده تغییر کرده یا تضعیف شده باشند، باید به حالت اول بازگردانده شوند.
انواع عایقها
هم عایقهای چینی و هم سایر عایقهای جامد باید بررسی شوند تا اگر اثر ترکخوردگی یا هرگونه اثر مکانیکی روی آنها باشد، به زودی مشخص شود. اگر پس از بروز خطا، بعد از تعمیرات یا هر زمانی، شبههای در کیفیت عایق پیش بیاید یابد تست مقاوت عایقی را روی عایق پیاده کرد.
گاز 6 SF
از این گاز در کلیدهای قدرتی استفاده می شود. برای اطمینان از درست بودن عملکرد کلیدها، باید به صورت دورهای، فشار و دمای این گاز اندازه گرفته شده و با مقداری که کارخانه سازنده آن را مشخص نموده مقایسه شود.
نگهداری سیستم اینترلاک
ابتدا باید به نوع نصب اینترلاک آگاهی داشت و سپس از توصیههای زیر استفاده کرد:
الف) از لحاظ مکانیکی
- پیچها، اهرمها، فنرها، کشوها، قفل و بستها باید تمیز شوند و به اندازه لازم روغن کاری شوند تا عملکرد کاملاً درستی داشته باشند.
- اگر نشانههایی از پوسیدگی پیدا شوند، باید به دقت بررسی شوند و در صورت لزوم قطعات پوسیده باید تعویض شوند.
- همه قسمتهای ثابت مثل پیچ و مهرهها، پیچ تنظیم، پینها و … باید بررسی شوند.
ب) از لحاظ الکتریکی
- مدارهای سیم بندی، ترمینالهای کنترل و قسمتهای معیوب تعمیر شده یا در صورت نیاز اقدام به تعویض آنها شود.
- روی مدارهای کنترل تست مقاومت عایقی انجام شود.
آزمایش نحوه عملکرد
پس از بی بارشدن شینهها و فیدرها، نحوه کار کردن همه اینترلاکها باید بررسی شود. این آزمایشها باید هم در راستای عملکرد و هم در راستای عدم عملکرد اینترلاک انجام شود. با این روش هم از کارکرد درست سیستم کسب اطمینان میشود و هم از وقوع خطرات احتمالی جلوگیری میشود.
تهویه
با بررسی وسایل تهوبه باید اطمینان حاصل شود که راه عبوری جریان هوا هرگز محدود نباشند.
تجهیزات گرمازا و روشنایی
برای بررسی دقیق این وسایل باید چراغ روشنایی داخل تابلو، کارکرد کلید فشار متصل به درب، گرم کن درون تابلو، ترموستات و کلید ترموستات به دقت وارسی بشوند.
اتمام تعمیر و نگهداری
تجهیزات باید با دقت کامل تنظیم شوند تا از عملکرد مناسب آنها اطمینان کسب شود. این تنظیمات باید شامل اطمینان از عدم شل بودن قطعات و سیمهای اضافی، قرارگیری تمامی پوششها، وسایل اندازه گیری و رلهها در محل ایمن و مناسب خود باشد. لازم به ذکر است که اگر قرار باشد که درب تابلو باز بماند باید از محوطه مراقبت بیشتری به عمل بیاید.
روش های تعمیر و نگهداری و ایمنی در کار
بهتر است در محوطه ی تمامی پست ها وابسته به نیاز در طول عمر هر کدام از تجهیزات قواعد ایمنی به شکل مدون تنظیم شوند و در محلی که دید خوبی داشته باشد قرار داده شوند تا تمامی کارمندان بتوانند آن را ببینند. لازم است که روش نگه داری از هر دستگاه و حدود دسترسی افراد نیز در همان شیوه نامه ی مدون درج شده باشد.
تجهیزات خاموش کردن آتش
باید آموزش های لازم در هنگام بروز آتش سوزی به تمامی پرسنل داده شود و وسایل اطفای حریق متناسب با نوع تجهیزات در دسترس باشد تا در صورت وقوع حادثه پرسنل بتوانند به راحتی و قبل از بیشتر شدن آتش سوزی آن را مهار کنند.
کمک های اولیه
جعبه کمک های اولیه باید همیشه در نزدیکی محیط کار قرار داشته باشد و پرسنل آموزش های لازم درباره کمک های اولیه را دیده باشند. در این آموزش ها باید نحوه برخورد با افرادی که به سبب اتفاقات احتمالی که در محل کار پیش می آید نیز گنجانده شود.
اقدامات حفاظتی و عایقی قبل از شروع به کار
- ولتاژ باید توسط یک نمایشگر ولتاژ مناسب در قبل از بی برق شدن و بعد ازآن خوانده شود.
- هنگامی که کلید جداکننده اقدام به قطع می کند، نشانگر باید روی OFF باشد و نقطه ایزوله شده باشد.
- حتما باید قبل از اقدام به تعمیر از بی برق شدن، دشارژ بودن و زمین شدن هادی مورد نظر اطمینان کسب کرد.
- تجهیزات نباید به شکل تصادفی برق دار بشوند.
- باید همواره احتمال دوباره برق دار شدن مدار اصلی و مدار کمکی را در نظر داشت و نباید به مدارات کنترل کلیدها اینترلاک ها و جداسازی قطعات اطمینان کامل داشت.
- از آن جا که منبع تغذیه تجهیزات تابلو با خط اصلی فرق دارد، زمانی که کلید جداکننده حالت قطع با خاموش را نشان می دهد و مدار اصلی بی برق شده است، همه ی خطوط بی برق نیستند. به دلیل این که در این شرایط از بروز اشتباه جلوگیری شود، باید اقدام به نصب پیام های هشدار دهنده کرد. در کنار این موارد لازم است، دقت کرد تا ترانسفورماتور ولتاژ به صورت معکوس برق دار نشود، همچنین باید از باز شدن ثانویه ی ترانس نیز جلوگیری کرد.
- همه سطوح تابلو که دارای هادی های برق دار هستند، باید در حالت هادی کاملا غیر قابل دسترس باشند و دریچه های حفاظتی نیز باید کاملا بسته باشند.
- نباید از رله ها در مدارهای کنترل عایقی استفاده شود تا از برق دار شدن اتفاقی جلوگیری کنند.
اگر کلید زمین وجود نداشته باشد، باید نکات زیر که در مورد زمین کردن با سیم هستند رعایت شوند:
- همه فازها باید زمین بشوند حتی اگر کار روی همه ی آن ها صورت نگیرد.
- پیش از آن که سیم زمین به فاز وصل بشود، در ابتدا سیم زمین را به سیستم زمین متصل کنید و بعد از این که از درستی اتصال و استحکام آن مطمئن شدید، آن را به سیم فاز متصل کنید.
- پس از اتمام کار سیم زمین را ابتدا از هادی فاز و سپس از سیستم زمین جدا کنید.
- هرگز نباید از سیم زمین برای قسمت ها و سلول هایی که در تماس به هادی های برق دار با فشار متوسط هستند استفاده شود.
چک لیست نهایی بررسی تطابق تابلو برق با استاندارد های ایمنی پیش از نصب
پیش از انتقال و نصب تابلو برق در محل پروژه، کارشناسان فنی پرشین تکنیک به منظور تضمین کیفیت و رعایت کامل استاندارد های ایمنی، موارد زیر را به صورت دقیق ارزیابی میکنند:
- کنترل سیستم ارتینگ: بررسی پیوستگی مدار اتصال به زمین و اطمینان از نصب صحیح شینه ارت برای جلوگیری از برق گرفتگی.
- تست مقاومت عایقی: انجام آزمایش دی الکتریک برای تایید کیفیت عایق بندی بین فاز ها و بدنه فلزی.
- بررسی درجه حفاظت (IP): تایید عدم نفوذ پذیری بدنه تابلو در برابر رطوبت و اجسام خارجی بر اساس الزامات محیطی.
- کنترل اتصالات و شینه کشی: بررسی گشتاور پیچ ها، رعایت فواصل هوایی مجاز بین شینه ها و استفاده صحیح از شیرینگ های حرارتی.
- تست عملکردی تجهیزات: آزمایش مکانیکی و الکتریکی تمامی کلید ها، دژنکتور ها و رله های حفاظتی برای اطمینان از عملکرد صحیح مدار فرمان.
- تطابق با نقشه های مهندسی: مقایسه چیدمان قطعات و وایرینگ داخلی تابلو با نقشه های تک خطی تایید شده نهایی.
سخن پایانی
استانداردهای کلی تابلوهای برق با این که مفصل و زیاد هستند و شاید دست و پا گیر به نظر بیایند، ولی لازم است که نسبت به یادگیری و به کارگیری این استاندارد ها اقدام کرد تا هم ایمنی پرسنل حفظ شود و هم تابلوی برق بتواند بدون آسیب دیدن در طول عمر مفید خود به درستی کار کند.
سوالات متداول مرتبط با استانداردهای تابلوبرق
هدف اصلی از تدوین استاندارد های تابلو برق چیست؟
استاندارد های تابلو برق با هدف حفظ ایمنی اپراتور ها، جلوگیری از خطر برق گرفتگی و آتش سوزی، افزایش طول عمر مفید قطعات و همچنین ایجاد هماهنگی در شبکه توزیع برق تدوین میشوند.
استاندارد IEC در ساخت تابلو برق شامل چه پارامتر هایی میشود؟
این استاندارد جامع بین المللی مواردی مانند میزان تحمل جریان اتصال کوتاه، فواصل هوایی مجاز بین شینه ها، کلاس عایق بندی و نحوه انجام تست های روتین را به طور دقیق مشخص میکند.
درجه حفاظت یا IP در استاندارد تابلو برق به چه معنا است؟
کد IP میزان مقاومت و نفوذ ناپذیری بدنه تابلو در برابر ورود اجسام جامد مانند گرد و غبار و همچنین نفوذ مایعات مانند قطرات آب را نشان میدهد که برای محیط های صنعتی اهمیت بالایی دارد.
استاندارد NEMA چه تفاوتی با استاندارد IEC دارد؟
استاندارد نما (NEMA) بیشتر در منطقه آمریکای شمالی کاربرد دارد و تمرکز اصلی آن بر روی مقاومت تابلو در برابر شرایط سخت محیطی است، در حالی که استاندارد IEC یک مرجع جهانی با جزئیات فنی و عملکردی دقیق تر محسوب میشود.
مجموعه پرشین تکنیک از کدام استاندارد ها برای ساخت تابلو استفاده میکند؟
مهندسان ما در پرشین تکنیک تمامی تابلو های توزیع، کنترل و فرمان را بر اساس جدید ترین ویرایش استاندارد های بین المللی مانند IEC 61439 و همچنین مقررات ملی ساختمان تولید میکنند.
تست های روتین تابلو برق پیش از تحویل شامل چه آزمایش هایی است؟
این تست های تخصصی شامل بررسی صحت مدار های فرمان، تست مقاومت دی الکتریک، اندازه گیری دقیق مقاومت عایقی و کنترل عملکرد مکانیکی کلید ها و دژنکتور ها میباشد.
ضخامت ورق بدنه تابلو برق بر اساس استاندارد ها چقدر باید باشد؟
ضخامت ورق به طور مستقیم به ابعاد فیزیکی تابلو و محل نصب آن بستگی دارد، اما بر اساس استاندارد های رایج صنعتی، برای تابلو های ایستاده حداقل ضخامت ورق باید بین یک و نیم تا دو میلی متر در نظر گرفته شود.
فرآیند رنگ آمیزی بدنه تابلو برق چه الزامات استانداردی دارد؟
مراحل رنگ آمیزی باید شامل چربی زدایی کامل، فسفاته کاری و استفاده از رنگ های پودری الکترواستاتیک با ضخامت میکرون مشخص باشد تا مقاومت بدنه در برابر خوردگی و زنگ زدگی تضمین گردد.
چگونه میتوانیم از رعایت استاندارد ها در محصولات پرشین تکنیک اطمینان حاصل کنیم؟
شما میتوانید در زمان تحویل نهایی تابلو برق، گواهی نامه های تست کارخانه ای (FAT) و گزارش کامل کنترل کیفیت را که کاملا مطابق با الزامات استاندارد تهیه شده است، از کارشناسان فنی ما دریافت کنید.